การเลือกลายและแบบให้เหมาสมกับโอกาส

การเลือกลายและแบบให้เหมาะสมกับโอกาสที่ใช้ 

     ในการประดิษฐ์ผักและผลไม้ให้มีรูปแบบต่างๆ กันนั้น จำเป็นต้องอาศัยลายพื้นฐานหรือลายแม่แบบเป็นหลัก ลายพื้นฐานที่ใช้ในการประดิษฐ์ผักและผลไม้ ได้แก่ ลายรวงข้าว ลายดอกข่า และลายคดกริช เราจำลายพื้นฐานเหล่านี้าผสมผสานกันเพื่อให้เหมาะสมกับผักและผลไม้ที่จะนำมาประดิษฐ์และโอกาสที่จะใช้นอกจากลายพื้นฐานต่าง ๆ ดังกล่าวมาแล้วยังมีลายและแบบอีกหลายชนิดที่ใช้ในโอกาสต่าง ๆ อีก เช่น 
   ก. ลายไทย เป็นการแกะสลักเป็นลายตัวกนกแบบต่างๆ เหมาะสำหรับใช้แกะสลักภาชนะต่างๆ เช่น แจกัน ผอบ <
  ข. ลายเครือเถา เป็นการแกะสลักผักหรือผลไม้เป็นช่อหรือพวง เช่น การแกะสลักขิงเป็นช่อ หรือการแกะสลักผักหรือผลไม้ที่ใช้เป็นภาชนะ เช่น เป็นผอบ หรือแจกัน 
  ค. ลายฉลุ เป็นการแกะสลักลายฉลุโปร่ง เช่น การแกะสลักใบไม้ หรือการแกะสลักภาชนะต่างๆ ที่ไม่ต้องใช้บรรจุของที่เป็นของเหลว 
  ง. ดอกไม้ เป็นการแกะสลักเพื่อใช้ตกแต่งแจกันหรือถาด 
  จ. ตุ๊กตา เป็นการแกะสลักและประดิษฐ์เป็นตัวตุ๊กตา เพื่อใช้ตกแต่งให้สวยงามและน่ารัก 
  ฉ. ตัวสัตว์ เป็นการแกะสลักตกแต่งเพื่อให้เกิดความสวยงามและน่ารัก เช่น แกะสลักเป็นนำ เต่า ฯลฯ

     ข้อควรระวังในทางเทคนิคบางประการ 
ผักและผลไม้ส่วนใหญ่เมื่อแกะสลักเสร็จแล้วให้ล้างน้ำเย็นจัด จัดวางในภาชนะแล้วใช้ผ้าขาวบางชุบน้ำพอหมาดคลุมไว้ หรือจัดใส่กล่องพลาสติกปิดฝาให้แน่นแล้วใส่ตู้เย็น มีผักและผลไม้บางชนิดต้องระมัดระวังในการเก็บรักษาเป็นพิเศษ เช่น 
  ฟักทอง เมื่อแกะสลักเสร็จให้ล้างน้ำเย็นจัดห้ามแช่ไว้นานๆ เพราะจะทำให้ปลายกลีบขาวและเน่าเร็ว 
  หัวหอมใหญ่ เมื่อแกะสลักเสร็จแล้ว แช่น้ำประมาณ ๕-๑๐ นาที เพื่อให้กลีบแข็ง แล้วนำขึ้นจัดวางในภาชนะ ใช้ผ้าขาวบางชุบน้ำพอหมาดคลุมไว้ 
  เผือก ขณะแกะสลักไม่ควรล้างน้ำ เพราะจะทำให้มีเมือกและคัน เมื่อแกะสลักเสร็จแล้วนำไปล้างในน้ำผสมน้ำสารส้ม หรือน้ำส้มเจือจางจะทำให้เผือกขาวขึ้น 
  น้ำเต้า ขณะแกะสลักน้ำเต้าต้องจุ่มน้ำตลอดเวลา มิฉะนั้นจะดำ เพราะน้ำเต้ามียางมาก เมื่อแกะสลักเสร็จแล้วล้างน้ำเย็นจัด นำขึ้นห่อด้วยผ้าขาวบางที่ชุบน้ำพอหมาด จัดใส่กล่องพลาสติก เมื่อจะนำมาบรรจุอาหารคาว - หวาน หากเป็นอาหารร้อน ควรลวกภายในผลด้วยด้วยน้ำเดือด ถ้าเป็นอาหารที่เย็นให้แช่น้ำเย็นจัด ๒ นาที คือ แล้วนำขึ้นซับน้ำให้แห้ง 
  พุทรา เมื่อแกะสลักเสร็จแล้ว ควรล้างในน้ำผสมน้ำมะนาวเจือจาง จะทำให้พุทราไม่ดำและไม่เป็นเมือ (ในขณะแกะสลักไม่ควรจุ่มน้ำจะทำให้ลื่นและเป็นขุยได้) 
ขิง ขณะแกงสลักไม่ควรจุ่มน้ำ จะทำให้ร้อนมือ เมื่อแกะสลักเสร็จแล้ว ควรนำไปแช่ในน้ำส้มประมาณ ๑๐-๑๕ นาที ขิงจะอ่อนตัวและเปลี่ยนเป็นสีชมพู แล้วล้างน้ำสะอาด ผึ่งแห้งนำไปใส่ขวดดอง 
ฝรั่งและมะม่วง เมื่อแกะสลักแล้ว ควรนำไปล้างในน้ำผสมน้ำมะนาวเจือจาง ทำให้ไม่ดำ 
ละมุด เมื่อแกะสลักแล้วอย่าแช่น้ำ ควรล้างด้วยน้ำเย็นจัด ละมุดจะได้สด ถ้าจะเก็บไว้นานๆ ใช้ผ้าขาวบางชุบน้ำสะอาดบิดให้หมาดคลุมไว้ แล้วจึงใส่ตู้เย็น มิฉะนั้น ผิวจะแห้งดำ ไม่น่ารับประทาน ถ้าเก็บไว้นานหลายชั่วโมง ควรชุบน้ำเชื่อม และ จัดใส่กล่องปิดฝาแน่น ใส่ตู้เย็นไว้จนกว่าจะถึงเวลานำออกใช้ 
แห้วและมันแกว เป็นผลไม้ที่มีเนื้อเปราะมาก เวลาแกะสลักต้องระวังเป็นพิเศษเพราะลายจะหักง่าย 
มันฝรั่ง เมื่อแกะสลักแล้ว ควรแช่น้ำธรรมดาหรือน้ำเย็นจัดประมาณ ๑๐ นาที เพื่อให้ยางออก งานที่แกะสลักแล้วจะไม่ดำ 
บีต เมื่อแกะสลักเสร็จแล้ว ควรล้างน้ำเย็นจัด แล้วนำขึ้นจัดวางในภาชนะ แต่บีตมีข้อเสีย คือ มียางและสีตก เมื่อทิ้งไว้นานผิวจะแห้งดำ ต้องหมั่นฉีดน้ำ หรือใช้ผ้าขาวบางชุบน้ำพอหมาดปิดไว้ เมื่อถึงเวลาใช้ ควรแช่น้ำเย็นจัดประมาณ ๒-๕ นาที สีดอกจะสดขึ้น 
ผักและผลไม้ทุกชนิดเมื่อนำออกจากตู้เย็นควรล้างน้ำเย็นจัดอีกครั้งหนึ่งก่อนนำไปใช้อุณหภูมิจะได้ไม่เปลี่ยน และเมื่อจัดเสร็จแล้วควรใช้ผ้าขาวบางชุบน้ำเย็นจัดพอหมาดคลุมไว้

    การประดิษฐ์ผักและผลไม้เป้ฯงานที่ใช้ฝีมือ เวลาและความมีใจรัก ในสมัยก่อนข้าราชบริพารฝ่ายในเป็นผู้ประดิษฐ์เพื่อใช้ในงานพระราชพิธีต่างๆ เท่านั้น แต่ในปัจจุบันมีการฟื้นฟูเอกลักษณ์ของไทยขึ้น การประดิษฐ์ผักและผลไม้จึงได้รับการสนับสนุนเป็นพิเศษจากบุคคลทั่วไป เนื่องจากวัสดุอุปกรณ์ที่นำมาใช้หาได้ง่ายและเศษวัสดุที่เหลือจากการประดิษฐ์ก็ยังนำไปประกอบอาหารอื่นๆ ได้ ได้ รวมทั้งผลวานที่ได้ออกมาก็สวยงามคุ้มค้า จึงนิยมทำกันแพร่หลายขึ้น นอกจากนี้ยังได้รับผลตอบแทนทางด้านจิตใจ คือ ผู้ประดิษฐ์มีอารมณ์เยือกเย็นสุขุม มีสมาธิที่จะทำงานให้สำเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี และยังเป็นทางนำไปสู่ความภูมิใจในการประกอบงาน ศิลปะอื่นๆ อีกด้วย งานประดิษฐ์เหล่านี้เมื่อนำไปเป็นของขวัญของฝากให้กับผู้ใด ย่อมก่อให้เกิดความสุขใจทั้งผู้ให้และผู้รับ เพราะเป็นงานประดิษฐ์ที่ทำด้วยความประณีต และที่สำคัญที่สุด คือ นำไปประกอบเป็นอาชีพได้ โดยอาจจะทำเป็นอุตสาหกรรมเล็ก ๆ ในครอบครัวหรืออุตสาหกรรมพื้นบ้านเพื่อใช้ในโอกาสวันขึ้นปีใหม่ ตรุษสารท และเทศกาลต่าง ๆ เช่น แกะสลักผักและผลไม้แล้วนำไปดอง เชื่อม แช่อิ่ม ฯลฯ บรรจุใส่ภาชนะให้สวยงามแล้วนำไปจำหน่าย หรือทำเป็นอุตสาหกรรมใหญ่ ๆ เช่น อาหารประจำวันในโรงแรมภัตตาคาร ร้านอาหาร หรืออาหารในโอกาสพิเศษ เช่น การเลี้ยงรับรองแขกต่างประเทศ งานแสดงเอกลักษณ์ไทย นอกจากนี้ ยังแพร่หลายไปสู่ต่างประเทศในรูปของของสินค้าได้เป็นอย่างดี 
ดังนั้น จะเห็นได้ว่า ศิลปะการประดิษฐ์ผักและผลไม้ มีคุณค่าและความสำคัญอย่างยิ่งจนได้บรรจุลงในหลักสูตรการเรียนการสอนทั้งทางภาควิชาการและภาคปฏิบัติหลายระดับทั้งทางภาคเอกชนและรัฐบาล จึงนับเป็นความภาคภูมิใจของคนไทย และเราควรที่จะดำรงรักษาสืบทอดศิลปะนี้ไว้ตลอดไป

แกะสลักแตงโมลายเอสเดี่ยวปอกเปลือก 

ลายเอสติดเปลือก


ยังอยู่ที่ ลายเอสชั้นเดียวอยู่ ถ้าฝึกเบื้องต้น ควรเริ่มจาก ปอกเปลือกก่อนเพราะง่ายกว่า

คนละลูกกับข้างบน แต่เป็นลูกที่สาธิตในวีดีโอค่ะ 





ลูกนี้ก็คนละลูกกับข้างบนเหมือนกัน แต่ลายถี่ขึ้น






ลายตระกูลเอส ที่แกะสลักวันนี้เป็นเอสแนวนอนกลับข้างค่ะ 
ความจริงต้องแกะไปอีกทางก็จะเห็นชัดเจนว่าเป็นตัวเอสในแนวนอน


ลายเอส บางท่านก็เรียกลายคลื่นก็มีค่ะ แต่คอฟฟี่เบคเรียกลายเอสค่ะ 

ถ้าทำลายนี้ได้ ก็สามารถแตกเป็นลายอื่นๆ ได้มากกว่า สิบลาย เช่น เอสในแนวดิ่ง
เอสสับหว่าง เอสแนววน เอสไม่สับหว่าง เอสหยักฟันปลา หรือหันหางเข้าหากันก็ได้อีกลาย
นอกจากนี้ ยังแกะสลักติดเปลือกกับไม่ติดแยกย่อยออกไปอีก 







มาเริ่มกันค่ะ เหมือนเดิมคือ ปอกเปลือกออกครึ่งลูก ตั้งวงกลมเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 2 1/2-3 นิ้ว
โดยตั้งมีด 90 องศา ปักปลายมีดลงไปลึก 1 ซ.ม. กรีดโดยรอบให้บรรจบกัน

ปักมีดที่วงกลมด้านนอก เอียงมีด 45 องศา กรีดโดยรอบให้ปลายมีดตัดกับวงใน จนเนื้อแตงโม
หลุดออกมาเป็นวง

ทำเครื่องหมายที่เส้นรอบวงกลม แบ่งเป็น 6 ส่วน เท่าๆ กัน สามารถแบ่งได้ 6-8 







รอบนี้ ภาพเยอะมาก เพราะ 2 ลาย คอฟฟี่เบค เลยไม่ลงภาพใหญ่แบบก่อนนะคะ
ขอเป็นภาพรวมแล้วกันค่ะ ^^

ทำตามภาพพร้อมดูวีดีโอประกอบนะคะ กรีดเนื้อแตงเว้าเป็นเส้นโค้งเข้ามาครึ่งกลีบ
อีกครึ่งกลีบให้โค้งออกและลากหางลงมายาวพอประมาณ แล้วดึงเนื้อแตงโมทิ้ง(ดูวีดีโอประกอบ)






กรีดใต้กลีบตามรูปเดิม แล้วปาดเซาะเนื้อทิ้ง ลายจะนูนขึ้นมาเห็นชัดเจน 





ทำจนครบรอบวงกลม จากนั้นแบ่ง 6 ส่วน สับหว่างกัน






ทำวงในอีก 6 กลีบ ทำเหมือนกับวงนอกเลยค่ะ 


เสร็จแล้วออกมาหน้าตาเป็นแบบนี้ สำหรับชั้นที่ 2 






กรีดตามรูปตัวเอสแล้วปาดเซาะขอบล่างทิ้งเหมือนเดิม 






ชั้นที่สองออกมาหน้าตาเป็นแบบนี้ค่ะ 





ชั้นในสุดไม่ต้องสับหว่าง แต่ให้รวบตัวเอสสองตัวเป็น 1 ลาย
ทำเครื่องหมายไว้ ก็จะได้ทั้งหมด 3 ลายค่ะ 





ชั้นในสุด มีแค่ 3 วิธีทำเหมือนกับชั้นแรกๆ 






เหลือแกนกลางอยู่หน่อยก็เกลาให้เป็นกรวยแหลม 






ทำเป็นกุหลาบวนจิ๋ว หรือปล่อยไว้เป็นตุ่มแบบนั้นก็ได้




ทำลายรอบนอกชั้นแรกกัน แบ่งประมาณ 8 ส่วน
หรือกำหนดขนาดจากลายด้านในให้ตรงกันก็ได้

กรีดโค้งขึ้นลง ปาดเนื้อทิ้ง






ทำโดยรอบ จะออกมาเป็นแบบนี้ 





กรีดปาดเซาะเนื้อใต้ลายทิ้ง 






ทำแถวที่ 2 ของลายชั้นนอกต่อค่ะ
ปาดโค้งลึกกว่าเดิมเพราะต้องหลบหางที่ลากยาวลงมา ดึงเอาเนื้อแตงโมออก 





เสร็จแล้วค่ะ ลายนี้ถ้าฝึกจนทำเป็นแล้ว ส่วนตัวถือว่าเป็นลายที่เร็วมาก ถ้าโชว์เฉพาะด้าน
หน้า ไม่ต้องทำถึงครึ่้งลูกก็ได้ เ่ช่นลูกในภาพเปิดหัวกระทู้ก็ไม่เต็มครึ่งลูก 
แต่ในวีดีโอสาธิต แกะสลักไว้ครึ่งลูกค่ะ

การแกะสลักแตงโมลายเอสเดี่ยวติดเปลือก

แกะสลักแตงโมลายเอสเดี่ยวติดเปลือก

 

ลูกนี้ทำลายละเอียดขึ้น แบ่ง 8 ส่วนเลยค่ะ 
กรีดเนื้อแตงเว้าเป็นเส้นโค้ง ปาดออกทีละน้อยก็ได้ แล้วค่อยโค้งขึ้น
หรือจะปาดลงแล้วโค้งขึ้นทีเดียวเลย 





อีกวิธี ปาดโค้งขึ้นลงรอบเดียวเลยก็ได้ ถ้ามือเริ่มนิ่งแล้ว แบบในภาพค่ะ 






ออกมาเป็นชิ้นแบบนี้ค่ะ คล้ายปลาวาฬเลยเนอะ 






ถ้ามือเราไม่นิ่งแล้วลายออกมาแหว่งหรือไม่สวย ไม่ต้องตกใจค่ะ
ใช้มีดไล่ปาดให้คมเรียบอีกรอบได้ 
ทำให้รอบวงกลม ออกมาหน้าตาแบบนี้ค่ะ 






ปาดเซาะใต้ลายทิ้ง ตามแนวโค้ง






ชั้นแรก 





จากนั้น ปอกเปลือกออกบางๆ 
ความจริงจะปอกหรือไม่ก็ได้ ถ้าไม่ปอกก็ทำลายติดเปลือกเหมือนเดิม
แต่ครั้งนี้ คอฟฟี่เบค ทำลายกุหลาบม้วนด้านใน แบบปอกเปลือกทิ้งค่ะ





ดูรูปไล่ไปเรื่อยๆ แบบไม่อธิบายค่ะ ส่วนไหนสำคัญจะอธิบายเพิ่ม

การแกะสลักแตลโมลายเอสคู่ปอกเปลือก

      แกะสลักแตงโม ลาย เอสคู่ ปอกเปลือก

ทำสัญลักษ์แบ่งเป็น 8 ส่วนโดยรอบ  ลูกเล็กใหญ่แบ่งขนาดตามความเหมาะสม แต่ลายนี้ไม่ค่อยนิยมแบ่งกลีบเล็กเกิน  เวลาแกะจะเห็นกลีบไม่ชัดเจน

กรีดลายเป็นรูปตัวเอสแนวนอนรอบวงกลมที่ทำไว้   ดึงเนื้อแตงโมทิ้ง เซาะร่อง และดึงเศษแตงโมใต้ลายทิ้ง 

ทำโดยรอบวงกลมเป็นส่วนของเกสรออกมาเป็นแบบนี้

ปาดรอบวงกลมด้านในให้โค้งมน

ทำลายเอสชั้นเดียว 4 กลีบด้านใน  ส่วนตรงกลางทิ้งไว้โดยเกลาเป็นผิวกลมกลายเป็นส่วนเกสรหรือแกะสลักเป็นกุหลาบจิ๋วก็ได้ค่ะ

แบ่งช่องรอบเกสร ให้มีขนาดตามต้องการ 6 8 หรือ 10 ตามขนาดแตงโม  

ปาดเนื้อแตงโมเป็นคล้ายคลื่นขึ้นลง แบบตัวเอสในแนวนอน

ปาดเซาะเนื้อแตงโมด้านล่างทิ้งแล้ว  ทำอีกชั้นให้เป็นเอสคู่  ปาดเซาะร่องด้าน

ล่างออกเช่นกัน  ดูวีดีโอประกอบ ทำโดยรอบเกสร 

ทำชั้นต่อไปในแบบเดียวกัน

เสร็จแล้วค่ะ 

การแกะสลักลายเดียวกัน  แต่ผลงานที่แต่ละคนแกะมา  จะมีเอกลักษณ์ของแต่ละคน  ไม่มีใครกอปปี้ใครได้  บางคนแกะไม่เหมือนต้นฉบับ บางคนแกะสวยกว่าต้นฉบับ  บางคนการแกะยังต้องการพรแสวงเพื่อปรับให้เกิดความชำนาญ  เริ่มแรก ส่วนตัวก็แกะไม่เอาไหนค่ะ สุดท้ายก็ยังแกะได้แค่ระดับหนึ่ง ถ้ารักชอบการแกะสลัก ก็ต้องมีครั้งต่อไปเพื่อให้เกิดทักษะที่ชำนาญขึ้น ที่จะสื่อคือ ถ้าเริ่มหลงรักเค้าแล้วอย่าท้อนะคะ ฝึกฝนไปเรื่อยๆ ครั้งที่สองและครั้งต่อไปสวยกว่าล่าสุดแน่นอนค่ะ